Met regelmaat krijg ik de laatste tijd vragen over de stand van zaken bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Wanneer start mijn asielprocedure? Hoe zit het nu met de vertragingen bij de IND? Wat is er veranderd met de nieuwe wet dwangsom en wat is nu precies de Taskforce? In deze blog probeer ik zoveel mogelijk antwoorden op die vragen te geven en de situatie zo duidelijk mogelijk uit te leggen.

Vertragingen Immigratie- en Naturalisatiedienst

De vertragingen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) zijn voor het grote deel te wijten aan een personeelstekort. In de periode na de piek van de instroom van asielzoekers een aantal jaar geleden heeft de IND veel bezuinigd op personeel. De verwachting was waarschijnlijk dat de instroom zou verminderen en dat er dus ook minder personeel noodzakelijk was. Dit bleek echter tegen te vallen; er bleef een relatief hoge instroom van asielzoekers en er was te weinig personeel. Hierdoor liepen de achterstanden al snel op. Er leek geen oplossing te komen voor het gebrek aan personeel waardoor de achterstanden alleen maar meer opliepen.

Dwangsommen – de regeling voorheen

De vertraging – die in gevallen oploopt tot meer dan een jaar – heeft ervoor gezorgd dat asielzoekers klachten zijn gaan indienen bij de IND en de rechtbanken. De IND dient binnen een wettelijke termijn te beslissen op de asielaanvraag. Deze wettelijke termijn bedraagt in beginsel zes maanden. Indien de IND niet binnen deze zes maanden beslist kon een asielzoeker de IND in gebreke stellen. Dit is een soort klacht waarin wordt aangegeven dat de termijn is overschreden, dat men het daar niet mee eens is en dat de overheid een laatste kans wordt geboden om binnen twee weken alsnog een beslissing te nemen. Deed de overheid het dan nog steeds niet dan begon er een dwangsom te lopen – een soort schadevergoeding – voor elke dag dat de IND te laat was met beslissen. Deze dwangsom kon oplopen tot maximaal 1442 EUR.

Als de IND na twee weken nog geen besluit had genomen op de asielaanvraag dan was het mogelijk om een procedure te starten bij de rechtbank. De rechter deed dan een uitspraak en droeg de IND op om binnen een bepaalde termijn (vaak acht weken) te beslissen op de asielaanvraag, deed de IND dat niet dan werd er een rechterlijke dwangsom op gelegd – deze was een stuk hoger dan de eerdere dwangsom.

Op een bepaald moment hadden zoveel asielzoekers ingebrekestellingen en procedures bij de rechter gestart tegen het lange wachten dat de IND tientallen miljoenen euro’s per week aan dwangsommen (schadevergoeding) moest betalen. Dit bracht veel ophef met zich mee in de politiek en de media.

Om dit tegen te gaan bedacht de Staatssecretaris een wetsvoorstel die de wet dwangsom (en dus de mogelijkheid tot het sturen van ingebrekestellingen en procedures bij de rechtbank) buiten werking zou stellen voor vreemdelingen. Deze spoedwet is op 11 juli jl. in werking getreden. Dit wil zeggen dat het sinds deze datum niet meer mogelijk is om de IND in gebreke te stellen of een procedure bij de rechtbank te starten tegen het niet tijdig beslissen op de asielaanvraag. Deze wet is op dit moment één jaar van kracht. Er zijn echter plannen om een wetsvoorstel in te dienen die ervoor zorgt dat asielzoekers en vreemdelingen definitief geen beroep meer kunnen doen op deze wet.

Taskforce

Om de achterstanden weg te werken is een speciaal team in het leven geroepen; de Taskforce. Het is de taak van de Taskforce om alle asielaanvragen die zijn ingediend voor 1 april 2020 nog voor het einde van dit jaar weg te werken. Dit zijn zo’n 14.000 zaken. De zaken kunnen op verschillende manieren worden behandeld. De eerste mogelijkheid is via ’normale’ interviews die in persoon plaatsvinden op een locatie van de IND. Een tweede mogelijkheid is om de interviews (gelet op de coronamaatregelen) af te nemen via een videobel verbinding. De IND ambtenaar, de tolk en de asielzoeker zitten dan allen op hun eigen locatie en het interview wordt via videobelverbinding afgenomen. Een laatste manier (waarmee nu kleinschalig wordt geëxperimenteerd) is schriftelijk horen. De asielzoeker (die wel akkoord moet gaan met deze werkwijze) krijgt dan op de locatie een formulier die hij/zij moet invullen bestaande uit verschillende vragen. Na de schriftelijke antwoorden zal de IND dan bekijken of ze genoeg informatie hebben om te beslissen of dat er toch nog een interview plaats zal moeten vinden.

Nieuws over de doorlooptijden van de IND is op de website van de IND te vinden. Eerder deze week bereikte mij het bericht dat wegens een gebrek aan capaciteit veel asielzaken na de interviews de verlengde procedure worden ingezonden. Dit houdt in dat de IND meer tijd nodig heeft om te beslissen (er gaan vaak dan nog weer maanden overheen) en mensen dus niet binnen een aantal dagen na hun interview weten of ze een verblijfsvergunning krijgen of niet. Dit is erg moeilijk uit te leggen als advocaat aan je cliënt die soms al 1,5 jaar heeft gewacht op de start van de asielprocedure.

De Taskforce is inmiddels gestart en het loopt nog niet helemaal soepel en vlekkeloos. Zo is er in ‘Taksforce zaken’ geen ruimte voor de advocaat om na te bespreken op het aanmeldcentrum en moet de asielzoeker dus vaak (lang) reizen naar de advocaat. Qua planning wordt er door de IND geen rekening meer gehouden met de agenda van de advocaat. Waar de advocaat eerst maandenlang bij de IND ‘zeurde’ om de zaak in te plannen en je standaard het antwoord ‘nee je moet wachten’ kreeg, moet de advocaat nu ineens maar wel schikken naar de planning van de IND.  Als je de melding ontvangt dat de zaak is ingepland is niet direct duidelijk waar de asielzoeker wordt geïnterviewd, op welke wijze en de telefonische/digitale bereikbaarheid kan een stuk beter. Tenslotte lijkt er geen systeem meer te zitten in het op volgorde behandelen van de zaken. De berichtgeving hierover is ook niet duidelijk of wijzigt snel. Waar eerst alleen zaken van mensen uit Syrië, Jemen en Turkije zouden worden ingepland worden er nu ook Iraanse zaken ingepland. En waar normaliter het principe ‘first in, first out’ geldt worden er nu soms mensen ingepland die in 2020 asiel hebben aangevraagd terwijl er nog genoeg mensen zijn die begin 2019 asiel hebben aangevraagd en nog steeds wachten op de start van hun asielprocedure.

Het is natuurlijk ook een grote opgave voor de Taskforce om zoveel zaken binnen een betrekkelijk korte periode weg te werken, maar de oorzaak hiervan ligt toch écht voor het overgrote deel bij de IND zelf. Alle betrokken partijen zijn nog zoekenden naar deze nieuwe werkwijze en er zijn dus nog een aantal puntjes van kritiek maar we  zijn blij dat er weer wat beweging in het proces komt te zitten. Of de puntjes van kritiek (op korte termijn) worden opgelost is nog niet duidelijk, ondertussen roeien we met de riemen die we hebben.

 

Voor specifieke vragen of advies kunt u via deze link contact opnemen, of mail naar info@antwoordopvreemdelingenrecht.nl.